Συμμετοχή των Δήμων της Χώρας στην Ευρωπαϊκή Πρωτοβουλία «Σύμφωνο των Δημάρχων για το Κλίμα και την Ενέργεια» με την υποστήριξη της ΠΕΤΑ ΑΕ

Στο δύσκολο οικονομικό περιβάλλον που βιώνει η χώρα και, κατ’ επέκταση οι Οργανισμοί Τοπικής Αυτοδιοίκησης (ΟΤΑ), η προώθηση και υποστήριξη των προσπαθειών που καταβάλλονταν από τις τοπικές αρχές για την εφαρμογή πολιτικών σχετικά με την εξοικονόμηση ενέργειας είναι πιο επίκαιρη από ποτέ.  Η τοπική αυτοδιοίκηση κατέχει καθοριστικό ρόλο στο μετριασμό των επιπτώσεων της κλιματικής αλλαγής, ιδιαίτερα εάν ληφθεί υπόψη ότι το 80% της κατανάλωσης ενέργειας και των εκπομπών CO2 συνδέονται με την αστική δραστηριότητα.

Το Σύμφωνο των Δημάρχων είναι η κυριότερη ευρωπαϊκή κίνηση στην οποία συμμετέχουν τοπικές και περιφερειακές αρχές, οι οποίες δεσμεύονται εθελοντικά να αυξήσουν την ενεργειακή απόδοση και τη χρήση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας στις περιοχές τους.  

Το 2008, μετά την υιοθέτηση της δέσμης μέτρων της ΕΕ για το κλίμα και την ενέργεια για το 2020, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παρουσίασε το Σύμφωνο των Δημάρχων προς επιδοκιμασία και υποστήριξη των προσπαθειών που καταβάλλονταν από τις τοπικές αρχές αναφορικά με την υλοποίηση των πολιτικών για τη βιώσιμη ενέργεια.  Το Σύμφωνο των Δημάρχων συνιστά ένα μοναδικό κίνημα «εκ των κάτω προς τα άνω» το οποίο πέτυχε την κινητοποίηση μεγάλου αριθμού τοπικών και περιφερειακών αρχών για την ανάπτυξη σχεδίων δράσης και την κατεύθυνση των επενδύσεων σε μέτρα για τον μετριασμό της κλιματικής αλλαγής.

Στηριζόμενη στην επιτυχία του Συμφώνου των Δημάρχων, η πρωτοβουλία «Οι Δήμαρχοι Προσαρμόζονται» παρουσιάστηκε το 2014 και βασίστηκε στο ίδιο μοντέλο διακυβέρνησης, προσκαλώντας τις πόλεις να αναλάβουν πολιτικές δεσμεύσεις και να λάβουν δράση για να προβλέψουν τις αναπόφευκτες επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής και να προετοιμαστούν για αυτές.  Στο τέλος του 2015, οι πρωτοβουλίες συγχωνεύθηκαν στο νέο ολοκληρωμένο Σύμφωνο των Δημάρχων για το Κλίμα και την Ενέργεια, υιοθετώντας τους στόχους της ΕΕ για το 2030 και μια ολοκληρωμένη προσέγγιση αναφορικά με τον μετριασμό της κλιματικής αλλαγής και την προσαρμογή σε αυτήν.

Το νέο ολοκληρωμένο Σύμφωνο των Δημάρχων για το Κλίμα και την Ενέργεια παρουσιάστηκε από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή στις 15 Οκτωβρίου 2015 κατά τη διάρκεια μιας τελετής που έλαβε χώρα στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο στις Βρυξέλλες.  Οι τρεις πυλώνες του ενισχυμένου Συμφώνου, δηλαδή μετριασμός, προσαρμογή και ασφαλής, βιώσιμη και οικονομικά προσιτή ενέργεια, εγκρίθηκαν με συμβολικό τρόπο.  Το Σύμφωνο των Δημάρχων είναι η μεγαλύτερη αστική πρωτοβουλία για το κλίμα και την ενέργεια παγκοσμίως, ενώνει χιλιάδες τοπικές και περιφερειακές αρχές που δεσμεύονται οικιοθελώς να υλοποιήσουν τους στόχους της ΕΕ για το κλίμα και την ενέργεια στην επικράτειά τους.

Οι υπογράφοντες δεσμεύονται για τη λήψη δράσεων προκειμένου να υλοποιηθεί ο στόχος της ΕΕ για τη μείωση των αερίων του θερμοκηπίου κατά 40% έως το 2030 και την υιοθέτηση μιας κοινής προσέγγισης αναφορικά με τον μετριασμό της κλιματικής αλλαγής και την προσαρμογή σε αυτήν.

Προκειμένου να μετουσιώσουν την πολιτική τους δέσμευση σε πρακτικά μέτρα και έργα, οι υπογράφοντες του Συμφώνου πρέπει, κυρίως, να προετοιμάσουν μια Απογραφή Εκπομπών Αναφοράς και μια Εκτίμηση των Κινδύνων και της Τρωτότητας από την Κλιματική Αλλαγή.  Δεσμεύονται να υποβάλλουν, εντός δύο ετών από την ημερομηνία της απόφασης του τοπικού συμβουλίου, ένα Σχέδιο Δράσης Αειφόρου Ενέργειας και Κλίματος (ΣΔΑΕΚ) που θα περιγράφει συνοπτικά τις βασικές δράσεις που προγραμματίζουν να αναλάβουν. Η στρατηγική της προσαρμογής πρέπει να αποτελεί μέρος του Σχεδίου Δράσης Αειφόρου Ενέργειας και Κλίματος ή/και να αναπτύσσεται και να ενσωματώνεται σε ξεχωριστό(ά) έγγραφο(α) σχεδιασμού.  Οι υπογράφοντες μπορούν να διαλέξουν τη μορφή της επιλογής τους. Η θαρραλέα αυτή πολιτική δέσμευση σηματοδοτεί την έναρξη μιας μακροπρόθεσμης διαδικασίας όπου οι πόλεις δεσμεύονται να συντάσσουν αναφορές κάθε δύο έτη για την πρόοδο της υλοποίησης.

Στο Σύμφωνο των Δημάρχων έχουν δικαίωμα να συμμετέχουν οι ευρωπαϊκές τοπικές αρχές όλων των μεγεθών, από μικρές κοινότητες μέχρι πρωτεύουσες και μεγάλες μητροπολιτικές περιοχές.  Η συμμετοχή τους αποτελεί μια ευκαιρία προκειμένου οι τοπικές αρχές να ενισχύσουν τις προσπάθειες που καταβάλλονται για μείωση των εκπομπών CO2 στην περιοχή τους, να επωφεληθούν από την ευρωπαϊκή υποστήριξη και αναγνώριση και να ανταλλάξουν εμπειρίες με Ευρωπαίους ομολόγους.

Η ΚΕΔΕ, ως συντονιστής των προσπαθειών για την εύρυθμη λειτουργία των ΟΤΑ της χώρας αλλά και ως υποστηρικτής του Συμφώνου των Δημάρχων, καλεί τις τοπικές αρχές να ενταχθούν στην πρωτοβουλία «Σύμφωνο των Δημάρχων για το Κλίμα και την Ενέργεια» αξιοποιώντας την Τεχνική Υποστήριξη της ΠΕΤΑ ΑΕ και του ΤΕΕ.

Γιατί ένας Δήμος να ενταχθεί στο Σύμφωνο των Δημάρχων

Η προσχώρηση ενός Δήμου στο Σύμφωνο Δημάρχων:

  • Εξυπηρετεί την δημόσια έκφραση και πρόθεση συμμετοχής του Δήμου στην προσπάθεια επίτευξης των ευρωπαϊκών δεσμεύσεων για μείωση των εκπομπών Co2
  • Συμβάλει στην ένταξή του σε μια ευρύτερη ευρωπαϊκή οικογένεια τοπικών αρχών, με σημαντική εμπειρία στην υιοθέτηση τοπικών πολιτικών εξοικονόμησης ενέργειας.
  • Συμβάλει στην οικοδόμηση ευρωπαϊκού προφίλ στη δράση του

Οι δεσμεύσεις των Δήμων που συμμετέχουν

Οι Δήμοι, υπογράφοντας το Σύμφωνο των Δημάρχων, αναλαμβάνουν τη δέσμευση να σχεδιάσουν και να υλοποιήσουν τους στόχους του Συμφώνου των Δημάρχων για το Κλίμα και την Ενέργεια και να εφαρμόσουν το Σχέδιο Δράσης Αειφόρου Ενέργειας και Κλίματος (ΣΔΑΕΚ).

Με τη προσχώρηση τους στο Σύμφωνο των Δημάρχων οι υπογράφοντες Δήμοι δεσμεύονται:

  • να υπερβούν τους στόχους που έθεσε η ΕΕ για το 2030, μειώνοντας τις εκπομπές CO2 στην επικράτεια τους τουλάχιστον κατά 40%, μέσω της εφαρμογής ενός Σχεδίου Δράσης Αειφόρου Ενέργειας και Κλίματος (ΣΔΑΕΚ).
  • να προετοιμάσουν μια βασική απογραφή εκπομπών που θα αποτελέσει τη βάση του Σχεδίου Δράσης Αειφόρου Ενέργειας και Κλίματος (ΣΔΑΕΚ).
  • να υποβάλουν το Σχέδιο Δράσης Αειφόρου Ενέργειας και Κλίματος (ΣΔΑΕΚ) εντός του έτους που έπεται της επίσημης υπογραφής του Συμφώνου των Δημάρχων.
  • να προσαρμόσουν τις αστικές δομές, συμπεριλαμβανομένης και της εξασφάλισης επαρκούς ανθρώπινου δυναμικού, με στόχο την ανάληψη των απαραίτητων δράσεων.
  • να κινητοποιήσουν την κοινωνία των πολιτών στη γεωγραφική περιοχή τους προκειμένου τούτη να συμμετάσχει στην ανάπτυξη του Σχεδίου δράσης, προσδιορίζοντας τις πολιτικές και τα μέτρα που απαιτούνται για την εφαρμογή και την επίτευξη των στόχων του σχεδίου αυτού.
  • να υποβάλουν εκθέσεις αξιολόγησης, τουλάχιστον ανά διετία μετά την υποβολή του Σχεδίου Δράσης Αειφόρου Ενέργειας και Κλίματος (ΣΔΑΕΚ), για την αξιολόγηση και παρακολούθηση της υλοποίησης του.
  • να μοιράζονται την εμπειρία και την τεχνογνωσία τους με άλλες εδαφικές ενότητες.
  • να διοργανώνουν Ημέρες Ενέργειας ή Ημέρες Συμφώνου των Πόλεων σε συνεργασία με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και με άλλους ενδιαφερομένους φορείς, με στόχο να μπορέσουν οι πολίτες να επωφεληθούν άμεσα των ευκαιριών και των πλεονεκτημάτων που προκύπτουν από την ευφυέστερη χρήση της ενέργειας, καθώς και να ενημερώνουν τακτικά τα τοπικά μέσα ενημέρωσης σχετικά με τις εξελίξεις στο πλαίσιο του σχεδίου δράσης τους.
  • να συμμετέχουν και να συμβάλουν στην ετήσια Διάσκεψη των Δημάρχων της ΕΕ για μια «Ενεργειακά Βιώσιμη Ευρώπη»
  • να διαδώσουν το μήνυμα του Συμφώνου στα κατάλληλα φόρουμ και, ειδικότερα, να παροτρύνουν και άλλους δημάρχους να προσχωρήσουν στο Σύμφωνο.

Πόσοι Δήμοι στην Ε.Ε. και στην Ελλάδα έχουν υπογράψει το Σύμφωνο των Δημάρχων

Πάνω από 6.500 ΟΤΑ που εκπροσωπούν περισσότερους από 209 εκατ. πολίτες στην Ε.Ε. έχουν ενταχθεί στο Σύμφωνο των Δημάρχων, ενώ στην Ελλάδα το Σύμφωνο των Δημάρχων έχουν υπογράψει 110 Δήμοι, δηλαδή, σχεδόν ένας στους τρεις Δήμους της χώρας.

Ο ρόλος των «Εθνικών Συντονιστών» του Συμφώνου

Το Σύμφωνο των Δημάρχων οφείλει μεγάλο μέρος της επιτυχίας του στην ενεργή συμμετοχή των περιφερειών, των επαρχιών και άλλων δημόσιων αρχών οι οποίες θέτουν τους πόρους και την τεχνογνωσία τους στην υπηρεσία των υπογραφόντων.  Έχοντας αναγνωριστεί από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή ως Συντονιστές του Συμφώνου, λειτουργούν ως βασικοί σύμμαχοι μεταφέροντας το μήνυμα και ενισχύοντας τον αντίκτυπο του Συμφώνου.

Ο ρόλος των «Εθνικών Συντονιστών» είναι να προωθούν στους Δήμους την πρωτοβουλία και να υποστηρίζουν την ένταξη τους σε αυτήν, όπως επίσης και να παρέχουν στρατηγική καθοδήγηση και τεχνική βοήθεια σε αυτούς που έχουν ήδη ενταχθεί και επιδιώκουν να υλοποιήσουν τα Σχέδια Δράσης τους.

Στην Ελλάδα, ως Συντονιστές στην πρωτοβουλία, συμμετέχουν:

  • Το Τεχνικό Επιμελητήριο Ελλάδας (ΤΕΕ)
  • Το Κέντρο Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας (KAΠE)
  • Η Περιφέρεια Αττικής
  • Η Περιφέρεια Κεντρικής Μακεδονίας
  • Περιφέρεια Κρήτης
  • Περιφέρεια Δυτικής Μακεδονίας

Ποια είναι η ΠΕΤΑ ΑΕ

Η Πληροφόρηση – Επιμόρφωση – Τοπική Ανάπτυξη (ΠΕΤΑ) Α.Ε. είναι Αναπτυξιακή εταιρεία της Αυτοδιοίκησης που εξειδικεύεται στην παροχή συμβουλευτικών, μελετητικών και υποστηρικτικών υπηρεσιών με επίκεντρο την τοπική ανάπτυξη.  Ιδρύθηκε το 1990 από φορείς της Αυτοδιοίκησης και έκτοτε υποστηρίζει τους ΟΤΑ α’ και β’ βαθμού σε διάφορους τομείς, όπως:

  • Στο σχεδιασμό και την υλοποίηση πολιτικών για την τοπική οικονομική ανάπτυξη
  • Στην εξασφάλιση και διεύρυνση πόρων για τη χρηματοδότηση επενδύσεων σε υπηρεσίες ανταποδοτικού χαρακτήρα και σε υποδομές αστικής ανάπτυξης
  • Στην υλοποίηση ανταποδοτικών επενδυτικών σχεδίων τους
  • Στην ένταξη τους σε συγχρηματοδοτούμενες πράξεις
  • Στην υλοποίηση συγχρηματοδοτούμενων πράξεων

Βασικοί μέτοχοι της εταιρείας είναι οι:

  • Κεντρική Ένωση Δήμων Ελλάδας (KEΔE)
  • Ένωση Περιφερειών Ελλάδας (ΕΝΠΕ)
  • Ταμείο Παρακαταθηκών και Δανείων (Τ.Π. & Δ.)
  • Περιφερειακή Ένωση Δήμων Αττικής (ΠΕΔΑ)
  • Περιφερειακή Ένωση Δήμων Κεντρικής Μακεδονίας (ΠΕΔΚΜ)
  • Περιφερειακή Ένωση Δήμων Νοτίου Αιγαίου
  • 47 Ανώνυμες Αναπτυξιακές Εταιρείες ΟΤΑ

Ο ρόλος της ΚΕΔΕ και του ΤΕΕ

Η ΚΕΔΕ και το ΤΕΕ, με δεδομένο το ευρύ πεδίο θεμάτων κοινού ενδιαφέροντος, υπέγραψαν Σύμφωνο Συνεργασίας με κεντρικό στόχο την αποτελεσματική διαχείριση των στερεών αποβλήτων και των εναλλακτικών πηγών ενέργειας.  Οι δύο φορείς συνεργάζονται, επίσης, για την αξιοποίηση της νέας προγραμματικής περιόδου (2014-2020).  Κοινή επιδίωξη αποτελεί, η διασφάλιση των όρων και προϋποθέσεων που θα επιτρέψουν την παραγωγή άρτιων τεχνικά έργων, ολοκληρωμένων αποτελεσματικά ως προς τον οικονομικό και χρονικό προγραμματισμό τους, αλλά και η αξιοποίηση του τεχνικού δυναμικού της χώρας.

Η ΚΕΔΕ, ως συντονιστής των προσπαθειών για την αποδοτική και αποτελεσματική λειτουργία των ΟΤΑ της χώρας, αλλά και αντιλαμβανόμενη την ανάγκη υλοποίησης ανταποδοτικών έργων με σκοπό την εξοικονόμηση πόρων και προσαρμογή των Δήμων στην ενεργειακή στρατηγική της Ένωσης, καλεί τις τοπικές αρχές να αξιοποιήσουν την υποστήριξη της ΠΕΤΑ ΑΕ και του ΤΕΕ για την ένταξη τους στο «Σύμφωνο των Δημάρχων» και την υλοποίηση ενεργειακών έργων.

Ο ρόλος του ΤΠ&Δ

Οι υπογράφοντες του Συμφώνου αναζητούν μηχανισμούς χρηματοδότησης για την ωρίμανση και υλοποίηση των έργων εξοικονόμησης ενέργειας που αποτυπώνονται στα Σχέδια Δράσης τους.  Η δανειοδότηση από το ΤΠ&Δ συγκαταλέγεται σε έναν από αυτός, δεδομένου ότι σε συνεργασία με την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων (ΕΤΕπ), από το 2013 και μετά, εξασφάλισε τη δυνατότητα να χορηγήσει δάνεια με ευνοϊκούς όρους στους ΟΤΑ συνολικού Π/Υ 200εκ.€.  Τα έργα που είναι επιλέξιμα να δανειοδοτηθούν από πόρους της ΕΤΕπ και του ΤΠ&Δ αφορούν σε επενδύσεις στους παρακάτω τομείς:

  • Οδικό δίκτυο, μεταφορές: Νέες πλακοστρώσεις, ενίσχυση δρόμου, ποδηλατόδρομοι και πεζόδρομοι, χώροι στάθμευσης για την ενθάρρυνση διασύνδεσης με/από τα μέσα μαζικής μεταφοράς, λεωφορειολωρίδες, κυκλικοί κόμβοι, άλλες παρεμβάσεις που στοχεύουν στη βιώσιμη κινητικότητα.
  • Αναβάθμιση δημόσιων κτιρίων και εγκαταστάσεων και εκσυγχρονισμός κτιρίων δημόσιας διοίκησης: Αναβάθμιση/αποκατάστασης δημόσιων κτιρίων: βελτίωση ασφάλειας, εξοπλισμός. Εκσυγχρονισμός και αποδοτικότητα κτιρίων δημόσιας διοίκησης, όπως υποστηρίζεται από ένα σχέδιο πολιτικής.
  • Πολιτιστική, ιστορική και αρχιτεκτονική κληρονομιά: Αποκατάσταση κτιρίων αρχιτεκτονικής αξίας, επισκευή και αναβάθμιση μνημείων, μουσείων, ιστορικών ανακτόρων, δημόσιων κέντρων τέχνης κ.λπ.
  • Χώροι πρασίνου και αποκατάσταση ανοιχτών δημόσιων χώρων: Κατασκευή/αποκατάσταση δημόσιων χώρων πρασίνου, Αποκατάσταση και αναβάθμιση τοπικών δημόσιων υπαίθριων αγορών.
  • Υγεία/Κοινωνική υποδομή: Δευτερεύοντα έργα που αποσκοπούν στη βελτίωση της παροχής υπηρεσιών υγείας και κοινωνικής υποστήριξης (κατοικίες για τις ευάλωτες ομάδες, όπως οι ηλικιωμένοι, τα άτομα με αναπηρία, κ.λπ.)
  • Εκπαιδευτικές/ Αθλητικές εγκαταστάσεις: Δευτερεύοντα έργα που αποσκοπούν στη βελτίωση της ποιότητας και της λειτουργικότητας των σχολικών κτιρίων και άλλων ιδρυμάτων τριτοβάθμιας εκπαίδευσης και έρευνας (εργαστήρια, κ.λπ.) και των συναφών πρόσθετων υποδομών, όπως οι δημόσιες αθλητικές εγκαταστάσεις (γυμναστήρια, ανοιχτά γήπεδα κ.λπ.)
  • Βελτίωση του περιβάλλοντος: Απορρύπανση του εδάφους, εξορθολογισμός της χρήσης των υδάτινων πόρων, προώθηση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας και της αύξησης της ενεργειακής απόδοσης και άλλες επενδύσεις που αφορούν τη βελτίωση του περιβάλλοντος κ.λπ.